Maar wie bepaalt de spelregels en wie heeft de knikkers?
Bij verandering is het helemaal niet zo vanzelfsprekend dat iedereen mee gaat doen. Dat vinden veranderaars lastig, of in ieder geval een uitdaging. Maar hoe erg is het eigenlijk als niet iedereen meedoet?
Stel dat we verandering eens als een spel zouden zien. Een spel waar we plezier aan kunnen beleven, samen met anderen. Waar we een beetje om kunnen lachen. Waar we speels van worden en ontspannen mee om kunnen gaan.
Zouden er dan meer mensen bereid zijn om mee te spelen?
Op het moment dat we verandering als een spel gaan zien, ontstaan er een paar interessante vragen en inzichten.
Ben ik bereid het spel mee te spelen?
Misschien wel de belangrijkste vraag. Wanneer zou jij bereid zijn om het spel mee te spelen? Ga je er gewoon voor of stel je specifieke voorwaarden?
En wat belemmert je misschien om mee te doen? Misschien wil je best, maar ontbreekt het aan tijd, kennis, vertrouwen of steun.
Wat gebeurt er als ik niet meespeel?
Is deelname vrijblijvend? Zijn er consequenties? Of zeggen we dat iets moet veranderen, terwijl oud gedrag ondertussen prima mogelijk blijft?
Misschien zijn de regels onduidelijk. Misschien is het speelveld zo ingericht dat het gewenste gedrag juist moeilijk wordt.
Wat levert meespelen mij op?
Verandering wordt vaak uitgelegd vanuit het belang van de organisatie. Maar waarom zou jij bewegen? Wat moet er voor jou in zitten?
Moet er iets te halen of te winnen zijn? Of wil je juist ergens vanaf? Wordt jouw werk makkelijker, interessanter of beter? Leer je iets? Krijg je meer autonomie of invloed?
Ken ik de spelregels?
Wat wordt er van mij verwacht? Wat verandert er in mijn gedrag? Wat mag ik zelf bepalen? Waar ligt mijn speelruimte?
Wie bepaalt eigenlijk het speelveld?
Mensen zijn geen pionnen die je over een veranderbord kunt verschuiven. De gewenste beweging ontstaat niet wanneer mensen alleen maar netjes een nieuw spel leren spelen. Het ontstaat wanneer mensen ook invloed krijgen op hoe het spel gespeeld wordt.
Van veranderobject naar wendbare medespeler
Zeker in onze reis naar meer wendbaarheid zijn mensen nodig die niet alleen een voorgeschreven spel uitvoeren, maar zelf kunnen handelen, leren en het spel aanpassen wanneer de situatie daarom vraagt.
Dus als je als veranderaar wilt dat mensen werkelijk meedoen, maak ze dan medespeler. Geef ze inzicht in het doel. Maak de spelregels duidelijk. Geef ruimte om vragen te stellen en te experimenteren. Laat ze ervaren wat het oplevert. En geef ze, waar mogelijk, invloed op het speelveld en de regels.
Dan verandert ook de rol van de veranderaar. Niet degene die roept: “Dit zijn de nieuwe regels. Succes ermee.” Maar degene die helpt een omgeving te creëren waarin mensen kunnen, willen en durven meespelen.
Hoe kun je veranderen leuker maken?
Een goed spel heeft iets wat veel veranderprogramma’s missen: nieuwsgierigheid, interactie, keuze, experiment, feedback, uitdaging en plezier. Waarom zouden we daar bij veranderen niet wat meer gebruik van maken?
Niet omdat iedere verandering één groot feest moet zijn. Maar wel omdat de manier waarop we veranderen een wereld van verschil kan maken.
Een checklist voor je volgende verandering
- Wat is het spel dat we met elkaar spelen?
- Is voor iedereen duidelijk waarom dit spel de moeite waard is?
- Kent iedereen de spelregels?
- Wat levert meespelen op?
- Wat maakt het moeilijk om mee te spelen?
- Kunnen we die belemmeringen wegnemen?
- Hoeveel invloed hebben mensen op het speelveld en de spelregels?
- Wie hebben we nodig om het spel samen te spelen?
En misschien de spannendste vraag:
Zou je, als je niet verplicht was, eigenlijk zin hebben om mee te doen?
Als het antwoord nee is, ligt het probleem misschien niet bij de spelers. Misschien moeten we dan eens naar het spel kijken.