In iedere organisatie hebben we te maken met gewenst en ongewenst gedrag. In een transformatie willen we graag dat het ongewenste gedrag verandert in gewenst gedrag, zodat het ondersteunend is aan de missie, de visie en de doelstellingen van de organisatie. Echter slagen we hier maar ten dele in. Dit komt omdat het ongewenste gedrag niet alleen een oorzaak heeft, maar ook een functie! Er is winst mee te behalen, anders zouden we het niet blijven doen. Om gedrag verandert te krijgen is het van belang dat je met elkaar achterhaalt wat de functie van bepaald gedrag is. Vaak blijft gedrag in stand omdat er een bepaalde winst te behalen is. Soms is het een gewoonte en weet niemand meer waarom we het eigenlijk doen. Onderzoek of de onderliggende oorzaak kan worden weggenomen. Bespreek wat er verloren gaat als we met dat gedrag zouden stoppen en wat de mogelijke alternatieven zijn voor dat gedrag.  Bespreek vervolgens concrete acties om te zorgen dat het gedrag in het team gaat veranderen en hoe je elkaar eraan gaat houden in de komende periode. Spreek af wanneer jullie gaan evalueren of dit gedrag verbeterd is. En hoe je hiermee verder gaat. Ook is het helpend om werkvormen in de praktijk af te spreken, waarin het gewenste gedrag nodig is om tot een gezamenlijk resultaat te komen. Bewust oefenen met het gewenste gedrag is nodig totdat het automatisch gaat en het je nieuwe normaal is geworden.

Om het gesprek te faciliteren kan je het gedragsspel “Samen verbeteren” gebruiken. Het spel ondersteunt de veranderdoelstelling om steeds beter te worden en samen te werken aan een wendbare en toekomstgerichte organisatie. Wendbare organisaties vragen immers om een andere manier van met elkaar omgaan. Een manier die ondersteunend en helpend is en waarin je met elkaar een omgeving creëert waarin we proberen, leren en samen verbeteren. Een omgeving waarin we gewend zijn om te gaan met onzekerheid en waar men verandering omarmd. Maar ook een omgeving waarin zelforganisatie verwacht wordt en waarin het nemen van initiatief en verantwoordelijkheid belangrijke eigenschappen zijn. Het gewenste gedrag dat daarbij hoort kan je jezelf aanleren. Ik ga ervan uit dat we alles in ons hebben, maar dat we het nog wel moeten leren activeren. Immers gedrag dat je nooit hebt hoeven doen doordat het systeem nu eenmaal anders is ingericht, is een beetje stoffig en roestig.  Door het met anderen over je gedrag te hebben, wordt je er in ieder geval bewust van en kan je er mee aan de slag om deze te veranderen.

Spelbeschrijving

Het gedragsspel “Samen verbeteren” bestaat uit een beschrijving van het gewenste en ongewenste gedrag op 64 speelkaarten en gecategoriseerd in 4 hoofdgroepen. De spelvormen faciliteren het gesprek over houding en gedrag en zorgen dat het gaat leven. In één van de spelvormen wordt iedere keer de keuze gemaakt of bepaald gedrag wel of niet gewenst is en welke actie hierop wordt genomen. Een andere spelvorm is het gebruik van de kaartjes als feedback aan teamleden.

Spelvorm 1. Gewenst of ongewenst gedrag

Doel van het spel: Het gedrag dat hoort bij een wendbare organisatie doorleven met je team, zodat iedereen dit kent. Je kunt je eigen gedrag hier vervolgens op aanpassen en je kunt anderen uitnodigen hetzelfde te doen.

Aantal spelers: 2 tot 9

Spelmateriaal:

  • Het spel bestaat uit 4 actiekaarten en 64 gedragskaartjes ingedeeld in 4 categorieën. Ook zijn er lege gedragskaartjes waarop je zelf specifiek gedrag kunt invullen.
  • De 4 actiekaarten zijn:
    • Meer doen – Gewenst gedrag waar we meer van willen doen
    • Minder doen – Gedrag waar we minder van willen doen dan we nu doen
    • Doorgaan – Gewenst gedrag dat we al doen en vooral mee door moeten gaan
    • Stoppen – Ongewenst gedrag dat we niet willen maar nog wel doen
  • De 4 categorie kaarten zijn:
    • We nemen verantwoordelijkheid en geven vertrouwen (groen)
    • We helpen elkaar om resultaten te bereiken (geel)
    • We proberen en Leren (blauw)
    • We zijn open, transparant en integer (rood)

Speelwijze

  • Leg de actiekaarten naast elkaar als een rij op tafel.
  • Maak per categorie een stapeltje met de gedragskaartjes van die categorie.
  • Je kunt de gedragskaartjes vooraf selecteren of blind van een omgekeerd stapeltje pakken.
  • Als je vooraf wilt selecteren kies dan per persoon een aantal gedragskaartjes uit de stapel die je typisch voor jouw organisatie/team vindt, laat deze aan de anderen zien en licht toe waarom je deze hebt gekozen.
  • Als je blind wilt pakken van de stapel, pak dan om beurten een gedragskaartje van 1 van de categorie stapels. Zet in dit geval een timer. Als richtlijn 15 min.
  • Start het gesprek over een geselecteerd gedragskaartje. Herkennen de anderen dit gedrag? Bespreek hoe effectief/ineffectief dit gedrag is en waarom het belangrijk is dit gedrag te veranderen of te behouden. Plaats het gedragskaartje onder de gewenste actiekaartjes en pak een volgend gedragskaartje.
  • Nadat de tijd om is, of alle geselecteerde kaartjes een plekje hebben onder de actiekaartjes kies je als team 1 of 2 gedragskaartjes waarop je wilt verdiepen en waar je als team mee aan de slag wilt gaan de komende periode.
  • Verdiep op deze kaartjes door te achterhalen wat de achterliggende reden zou kunnen zijn voor dit gedrag. Vaak blijft gedrag in stand omdat er een bepaalde winst te behalen is. Soms is het een gewoonte en weet niemand meer waarom we het eigenlijk doen. Onderzoek of de onderliggende oorzaak kan worden weggenomen.
  • Definieer vervolgens concrete acties om te zorgen dat het gedrag in het team gaat veranderen en hoe je elkaar eraan gaat houden in de komende periode. Spreek af wanneer jullie gaan evalueren of dit gedrag verbeterd is. En hoe je hiermee verder gaat.

 

Spelvorm 2. Feedbackspel – Samen verbeteren

Doel van het spel: Het gedrag dat hoort bij een wendbare organisatie doorleven met je team, zodat iedereen dit kent. Je kunt je eigen gedrag hier vervolgens op aanpassen en je kunt anderen uitnodigen hetzelfde te doen.

Aantal spelers: 2 tot 9

Spelmateriaal: 

  • Het spel bestaat uit 64 gedragskaartjes ingedeeld in 4 categorieën. Ook zijn er lege gedragskaartjes waarop je zelf specifiek gedrag kunt invullen.
  • De 4 categorie kaarten zijn:
    • We nemen verantwoordelijkheid en geven vertrouwen (groen)
    • We helpen elkaar om resultaten te bereiken (geel)
    • We proberen en Leren (blauw)
    • We zijn open, transparant en integer (rood)

Speelwijze

  • Maak per categorie een stapeltje met de gedragskaartjes behorende bij die categorie. Zorg dat de gedragskaartjes omgedraaid liggen.
  • Pak om beurten een gedragskaartje van een stapel, lees deze hardop voor en geef deze aan een teamlid waarop je het gedrag het meest van toepassing vindt.
  • Het teamlid dat het gedragskaartje ontvangt zegt op dit moment niets, alleen “dank je wel” en legt het kaartje voor zich neer.
  • Dan pakt een volgend teamlid een kaartje en gaat zo door, net zolang dat de stapel of de tijd om is. Als richtlijn is 10 minuten het maximum wat je hieraan wilt besteden.
  • Vervolgens start de dialoog. Om beurten begint een teamlid met het laten zien van de kaartjes die hij/zij heeft ontvangen en geeft aan welke worden herkent of niet herkent, met welke men blij is, of niet blij mee is en van welke men meer zou willen horen waarom men dit kaartje heeft gekregen.
  • Degene die het betreffende kaartje heeft gegeven ligt toe.
  • Zo help je elkaar transparant te worden in het bespreken van gedrag en elkaar daarin te helpen, zodat de effectiviteit van het team als geheel omhoog gaat.